Atilla Filiz
Mak.Muh.(MBA)
ATI Muhendislik Egitim Yon. Danısmanlık
atifil@yahoo.com
 
Basta isletmeler olmak uzere, her turlu resmi ve ozel kurulusun yonetiminde egemen olmaya baslamıs olan cagdas egilimler arasında ozellikle su ikisi buyuk onem tasımaktadır;

             1. Cagdas isletmeler ve kuruluslar cesitli cıkarların carpıstıgı bir politika alanı niteligi kazanmıstır.

             2. Cagdas isletme ve kurulusların yonetiminde sermayeden cok, insan ogesi ve dolayısıyla insan iliskileri daha cok one gecmistir.

Yonetici hedeflere insan ogesinin yardımıyla ulasır. Hicbir yonetici emrindeki insanların veya isbirligi yaptıgı kisilerin yetenek ve arzularının otesinde bir basarı saglayamaz. Bu nedenle insanları motive etmesi,davranısını muessesenin yararına gore degistirmesi , caba ve faaliyetlerini ise ve amaca dogru yoneltmesi gerekir. Bunun icinde yerine ve zamanına gore onları inandırması , kontrol altında tutması, odullendirmesi ve gerektigine cezalandırması gerekir.
Yonetimde insan iliskilerinin basında gelen
Insan faktorunun onemi ile birlikte
Isgorenin tutum ve davranısına etki eden faktorler,
Isgoren iliskilerini etkileyen Isveren tutum ve davranısları
Isgorenle yonetim arasındaki iletisim konuları da onem kazanmıstır.
I- YÖNETIMDE INSAN FAKTÖRUNUN ÖNEMI :
Birinci dunya savasına kadar insan ogesi uzerinde pek durulmamıs, isveren ve isciler arasındaki iliskilerde surekli bir guvensizlik oramı soz konusu olmustur. Savas sırasında ve sonrasında isci isveren temsilcilerinin ortak konularda calısmaları guvensizligi ortadan kaldırmıs ve isbirligi kurma geregi ortaya cıkmıstır. ; orgutun bir sosyal sistem oldugu ve insanın sosyal sistemin en onemli etmenini olusturdugu gorusu gelismis ve benimsenmistir. Insan sorunlarının uretime engel oldugu ve bu nedenle de bu sorunların giderilmesi geregi uzerinde durulmaya baslanmıstır. Bu arastırmaların ve gelismelerin sonucu olarak yeni yonetim anlayısı Insan iliskileri uzerinde durmustur.
Insan iliskilerini; iscinin uygun bir ise yerlestirilmesi,isci ile hem yonetim hem de calısma arkadasları arasındaki iyi iliskilerin kurulması ve boylece calısma isteginin artması sonucu uretimin yukselmesini saglanmak olusturmaktadır.
II- YÖNETIMDE ISGÖREN TUTUMUNA ETKI EDEN FAKTÖRLER:
Tutum denilince bireyin belirli bir kimse ya da durum karsısında kendine ozgu bir bicimde tepki gosterme egilimi anlatılmaktadır. Bir baska deyisle bireyin bir kisi veya olayda tepki gosterme durumudur.
Bireysel tutumlar, gecmis yasantı deneyim ve inancların bir sonucudur. Tutumlara, yasanılan cevre , cinsiyet,yas egitim, kisinin inancları ve kisisel ozellikleri etki eder. Tutumları sekillendiren inanclardır. Bu yuzden tutumların degistirilmesi, inancların degistirilmesine baglıdır.
Insan davranıslarını, ozellikle calısma ortamındaki davranıslarını, ihtiyacları ve isle ilgili beklentileri etkilemektedir.
A-IHTIYACLAR
A..Maslov�a gore ihtiyaclar onem derecesine gore soyle sıralanırlar:

   1. Fizyolojik ihtiyaclar,
   2. Korunma
   3. Sevgi
   4. Kendine deger verme
   5. Kendini gerceklestirme

Bu ihtiyacların biri doyurulmadıkca, digeri ortaya cıkmaz. Insanların calısma ortamındaki iliskilerinde sevgi, kendine deger verme ( saygı gorme) ve kendini gerceklestirme, yeteneklerini ortaya koyma ihtiyacı en fazla etkili olanlardır. Bir isyerinde, isgorenin insanları sevme ve sevilme ihtiyacının doyurulmaması uyumsuzluga neden olur. Kendine deger verme veya saygı duyma ihtiyacı karsılanmadıgında guvensizlik, gucsuzluk duygusu olusur. Isgoren yeteneklerine uygun bir is yapmıyorsa bu durum onda hosnutsuzluk ve tedirginlik yaratır. Yeteneklerine uymayan, anlamsız islerle ugrasan kimi ustun yetenekli kisilerde, bıkkınlık,yasamla olan baglarda gevseme, govdesel-dusunsel gerilme gibi belirtiler gorulur.
Is yerleri bu ihtiyacları doyuracak sekilde duzenlendiginde, isgoren de uyumlu, guvenli, ve huzurlu olacak bu durum isgorenin davranıslarına olumlu yonde katkı yapacaktır.
B-ISLE ILGILI BEKLENTILER:
Ise baslama : Tum insanlar gibi calısanlarda, bir grubun uyesi olmak, ona baglanmak ihtiyacı duyarlar. Ise yeni giren isgorenlerin karsılanıs bicimi, is konusunda aydınlanması calısma arkadaslarıyla tanıstırılması ise karsı ilk izlenimlerin yonunu belirler. Daha ise ilk baslayısta olumlu izlenim edinen isgoren, gerek yonetim, gerekse arkadaslarıyla iliskilerinde olumlu bir tutum icine girecektir.
Isin isgorene uyması - Is doyumu: Personelin ise uyumunun saglanması isin gerektirdigi nitelik ve yeteneklerin isi yapan kisinin sahip oldugu nitelik ve yetenekler arasında bir uygunlugun bulunmasını isi yapan kisinin isinden tatmin duymasını ve isinde daha verimli olması ile ilgili faaliyetleri kapsar. �� Örgutlerdeki arastırmalar, isgorenlerin dar sınırlar icinde tek duze calısmalarının onlarda bircok psikolojik ve toplumsal davranıs bozuklukları yarattıgını; yaratıcılık gucunu buyuk oranda yok ettigini, cevresi ile iliskilerinde bozulma oldugunu ortaya cıkarmıstır.��
Is doyumsuzlugu : Isgorende tatminsizlik, huzursuzluk ve isteksizlik yaratır. Is doyumsuzlugu daha gizli bicimlerde verimsizlik, isi yavaslatma , disiplin sorunları ve diger orgutsel sorunların ardında yer alır.
Is doyumsuzlugu yakınmalara da neden olmaktadır. Yakınma isgorenin gorevi ile astları ve ustleri arasındaki hosnutsuzluktur. Ister toplu ister bireysel olsun yakınmalar degerlendirilip cozulmedikce, daha buyuk sorunlara yol acması kacınılmazdır.
Ucret : Kisinin verimini artırmada tesvik unsurlarının basında ucret gelir. Calısan insan , sadece kendisini ve ailesini gecindirecek asgari duzeyde ucretle yetinmez. Daha rahat ve iyi bir yasam, alınan ucretle mumkun olacaktır. Bu nedenle de tum calısanlar dikkatlerini ucret konusunda toplarlar. Bu yuzden verimi dogrudan etkileyecek bu unsurun dikkate alınması onemlidir. Isgorenle yonetim arasında iliskilerin iyi olabilmesi, bir bakıma kisinin emeginin karsılıgını alması ve kendini guvencede hissetmesi ile yakından ilgilidir.
Yonetim ucret politikalarını belirlerken adil olmalıdır. Ne hak edilenden az, ne de cok verilmelidir. Cunku; her iki durumda isgoren de denksizlik duygusu yaratır.
Moral : Kısaca bir insana veya insan grubuna hakim olan iklim veya atmosferdir diyebiliriz. Dusuk ve yuksek moral duygularının ortaya cıkmasında en onemli etken; belli bir grup veya kisi ile olan beseri iliskilerin gelistirilmesi bicimidir.
Basarılı ve etkili bir personel politikası orgutteki moral degerlerini onemli olcude etkiler, Iyi bir moral isbirligi, canlılıgı ve olumsuzluklara direnmeyi saglar. Aksi durumda karamsarlık, isbirligi yoklugu ve surtusmelere yol acar.
Calısma ortamı : Isverenin calıstıgı ortamın fiziksel ozelliklerini ( gurultu sıcaklık vs.) isin icerigini ve calısma saatlerini kapsar. Yonetimin isgorene iyi ve saglıklı bir calısma ortamı saglaması hem uretim hem sosyal ve insancıl acıdan onemlidir. Boyle bir ortamda isgoren kendisine deger verildigi ve saygı duyuldugu Insanca yaklasıldıgı duygusunu duyacaktır.
III- ISGÖREN ILISKILERINI ETKILEYEN ISVEREN DAVRANISLARI :

              o Bilgi Verme
                : Isgorenler, calıstıkları orgutun amacı, calısma kosulları ve yapılan degisikliklerden haberdar olmak isterler. Isgorenin ihtiyac duydugu bilgilerin verilmesi ; isin duzgun yurutulmesi, karısıklıkların ve yanlıs anlasılmaların olmaması ve iliskilerin saglıklı yurumesi icin gereklidir.

              o Yoneticiye Guven Duyma
                : Bunun icin yoneticinin samimi olması ve isgorenin kendisini tanımasına fırsat vermesi gerekmektedir.

              o Emrin Verilisi :
                Emri vermede onemli olan; emri vermek degil, onu benimsetmektir. Emrin verilis bicimi, yerine getirilmesinde onemli bir etkendir. Bu nedenle emirler acık, anlasılır isgorenin bilgi yetenek ve uzmanlık alanına uygun ve birlikte caba gostermeyi saglayacak bicimde verilmelidir.

              o Istikrarlı Disiplin :
                Disiplin ,cezalandırmadan cok, kuralları benimsetme, dogru yapılanları destekleme seklinde olmalıdır. Isgorenin hangi durumlarda desteklenecegini bilmesi, guvenli olmasını saglar.

              o Yonetime Katılma
                : Isin planlanmasında o isi yapan isgorenin fikrini alma, hem sorumlulugun bilinmesinde hem de isin duzenli, severek ve doyumlu yapılmasına imkan verir.

IV- YÖNETIMLE ISGÖREN ARASINDAKI ILETISIM :
Iletisim, � Bir bireyden digerine bilgi ve anlayısın aktarılması, anlamın paylasılmasıdır ve yoneticinin islerini yonetmek icin baskalarına ulasma surecidir.�
Iletisim, insanların birbiriyle iliski kurma aracıdır. Iletisimin onemli bir ozelligi her zaman en az iki kisi arasında oldugudur. Iletisimde bir gonderici birde alıcı ogeleri vardır. Gondericinin mesajı alındıgında iletisim tamamlanmıs olur. Ancak; alıcıdan gondericiye geri besleme yapıldıgında bu iki yonlu iletisimi olusturur. Bu tur bir iletisim etkili bir iletisim icin gereklidir.
Mesajın alınması , anlamlandırılması ve eyleme gecirilmesiyle iletisim tamamlanmıs olur. Ancak orgutlerdeki iletisim surecinde mesajın kabul edilmesi ve geri besleme onem kazanır.
Iletisim tum insan ve grup iliskilerinde onemlidir. Onların kisiliklerini, deger yargılarını,dusuncelerini anlamayı saglar.
Iletisim Aracları:

   1. Dil
      : Tum insanların sozlu veya yazılı kullandıgı iletisim aracıdır. Isyerlerinde sozlu iletisim daha cok kullanılır.
   2. Resimler
      : Daha cok sozlu iletisime yardımcı araclardır. Isletmelerde sıkca kullanılır. Bunlar tablolar, grafikler, haritalar seklinde olabilir.
   3. Eylem ( Sozsuz Iletisim ) :
      Yapılan her hareket yorumlandıgı surece bir iletisim aracıdır. Eylemde bulunmasa bile bir iletisim yoludur.
   4. Beden Dili :
      Sozlu iletisime yardımcı bir yoldur. Calısma ortamında ozellikle yuz ve eller beden dilinin onemli unsurlarıdır.

Yoneticiler baskaları ile calıstıklarından tum isler ancak iletisim yoluyla digerlerine aktarılmaktadır. Isgorenler de istek ve sikayetlerini, onerilerini yine iletisimle ust kademelere iletmektedirler. Guven calısanlar arsındaki iletisimde onemlidir. Guvensizlik insanlar arasındaki bilgi akısını engeller.
Örgutlerde ve isyerlerindeki iletisimin surekli ve etkili olabilmesi icin, mesajların acık ve anlasılır olması, alıcının mesajı iyi dinlemesi ve karsılıklı guven onemli ve gereklidir.
Bugun artık isletmelerde insan faktorunun onemi, onları isteklendirme ile basarıya gidilecegi, acıklık ve guven duygusunun yonetimde basarının temeli oldugu yaygın bir sekilde kabul gormustur
Insana verilen deger arttıkca isgucunun verimi, yaptıgı isin kalitesi ve isletme icin yaptıgı ozveriler de artacaktır. Bu da insanların daha fazla onemsendigi, goruslerine deger verildigi , beklentilerinin karsılandıgı bir yonetim anlayısı ile saglanabilecektir.
KAYNAKCA ;
Basaran, Ibrahim .Ethem. Örgutlerde Isgoren Hizmetlerinin Yonetimi. Ankara A.U. Eg. Bilimleri Yay., 1985
Eren, Erol. Yonetim Psikolojisi. Istanbul Meter Matbaası, 1979.
Mıhcıoglu, Cemal. Yonetimde Insan Iliskileri. Ankara, A.U. Siyasal Bilgiler Fak. Ve B.Y.Y.O Basımevi,1985.
Tosun, Kemal. Isletmelerde Insan Davranısı. Istanbul matbaası 5. Baskı 1977.
Kaynak Elektrik Temmuz 2002 S.159
Kaynak Elektrik Subat 2003 Sayı 166