Goleman’a göre, duygusal zeka iki ana kavramdan oluşmaktadır; kişisel yeterlilik ve sosyal yeterlilik. Daha ayrıntılı incelendiğinde;
A. Kişisel Yeterlilikler:
- Kendiyle ilgili farkındalık:
a) Duygusal farkındalık
b) Kendini değerlendirme
c) Özgüven
- Kendini yönetme:
a) Kendini kontrol
b) Güvenirlik
c) Vicdanlı olma
d) Yeniliklere açık olmak
e) Uyum yeteneği
- Motivasyon:
a) Başarı güdüsü
b) Bağlılık
c) Girişimcilik
d) İyimserlik
B. Sosyal Yeterlikler:
- Empati
a. Diğer insanları anlama
b. Başkalarını geliştirme
c. Hizmete yönelik olma
- Sosyal beceriler:
a. İletişim
b. Etki yaratma ve etkileme
c. Çatışma yönetimi
d. İşbirliği
e. Ekip çalışmasına yatkınlık
f. Liderlik
g. İlişki kurmak
A. Kişisel Yeterlilikler:
1. Kendiyle ilgili farkındalık: Kişinin kendi iç dünyasını tanıması, tercihlerini yapabilmesi, sahip olduğu kaynakların ve gücün farkında olmasıdır. Duyguları ortaya çıktığı anda tanımlama kapasitesidir. “Farkındalık aynı zamanda kişinin, kendisini olumlu ama gerçekçilikle görmesi ve böylece özsaygının olası bir tuzağından sakınması anlamına da gelir” (Goleman,1998,s.335).
a.Duygusal farkındalık: Kişinin kendi duygularını ve bunların doğurduğu sonuçları fark etmesi, bunları dile getirmesidir. Goleman'a (1998, s375) göre, kişinin “kendi kendisiyle konuşmasını” izleyerek içinden gelen kendini aşağılama gibi olumsuz mesajları yakalaması; bir hissin temelinin farkına varması; korku, kaygı, üzüntü ve öfkeyle baş etmenin yollarını bulmasıdır.
b.Kendini değerlendirme: Kişinin kendi gücünü, zayıflıklarını ve sınırlarını bilmesi ve bunu kabullenmesidir.
c.Özgüven: Kişinin kendi değerinin ve yeterliliklerinin farkında olmasıdır.
2. Kendini yönetme: Kişinin sahip olduğu dürtüleri, istekleri kontrol etmesi ve yönlendirmesidir.
a. Kendini kontrol: Kişinin dürtülerini ve içinden gelen olumsuz duyguları kontrol edebilmesi ve duygusal tepkileriyle baş edebilme yeteneğidir.
b. Güvenirlik: Ahlaklı, dürüst ve tutarlı olmaktır. Doğruluk ve dürüstlük standartlarını korumaktır.
c. Vicdanlı olma: Kişinin ortaya çıkan sonuçlarla ilgili sorumluluk üstlenmesi, başkalarını suçlama yerine kendini sorgulamasıdır. Bu özellik, içselleşmiş sorumluluk anlayışının temelini teşkil eder.
d.Yeniliklere açık olmak: Kişinin yeni bilgi, yaklaşım ve fikirlere karşı açık ve rahat olmasıdır.
e.Uyum yeteneği: Değişiklikleri ve değişen koşulları idare etmede esnek olmadır.
3.Motivasyon: Kişinin amaçlarına ulaşmak için duygularını yönlendirebilmesidir. Amaca ulaşmada duyguları kullanabilme, sıkıntılara rağmen umutlu kalabilme becerisidir.
a. Başarı güdüsü: Kişinin mükemmellik düzeyine ulaşmayı hedeflemesi ve sürekli gelişim çabası içinde olmasıdır.
b.Bağlılık: Kişinin içinde bulunduğu ekibin ve işletmenin amaçlarından ve hedeflerinden heyecan duymasıdır. Kararların ve hareketlerinin sorumluluğunu üstlenmesi, verdiği taahhütleri sonuna kadar yerine getirmesidir.
c.Girişimcilik: Kişinin fırsatları fark etmesi ve zorlukları fırsata dönüştürmek için harekete geçmesidir. Fırsatları kullanmaya hazır olmadır.
d.İyimserlik: Kişinin engeller ve güçlükler karşısında amacına ulaşmak konusunda kararlı olmasıdır. Engel ve aksiliklere rağmen amaçlara ulaşmada sabırlı ve ısrarlı olmadır.
B. Sosyal Yeterlilikler:
1. Empati: Kişinin başka insanların duygularını, ihtiyaçlarını ve kaygılarını anlayabilmesidir.
a. Diğer insanları anlamak: Kişinin başka insanların duygularını ve bakış açılarını fark etmesi, bu konuda duyarlılık geliştirmesi ve onların kaygılarıyla, yargılamadan ve savunmaya geçmeden samimi olarak ilgilenmesidir.
b. Başkalarını geliştirmek: Kişinin birlikte çalıştığı insanların duygusal ihtiyaçlarını fark edip onları becerileri ölçüsünde geliştirmesidir. Bu yeterlilik liderler ve yöneticiler için oldukça önemlidir.
c. Hizmete yönelik olmak: Kişinin iç ve dış müşterilerinin ihtiyaçlarını fark etmesi, karşılaması ve onları memnun etmekten mutluluk duymasıdır. Bu yeterlilik, hizmet sektöründe çalışanlar için temel özelliktir.
2. Sosyal beceriler: Kişinin başka insanların davranışlarını kendi istediği yönde yönlendirebilmesidir.
a. İletişim: Kişinin karşısındaki kişiyi anlamak için dinlemesi ve karşısındaki kişiyi ikna etmesi için mesajın, üslubu kadar önemli olduğunun farkında olmasıdır.
b. Etki yaratma ve etkileme: Kişinin karşısındaki kişi veya grupta istek uyandırıp heyecan yaratmasıdır.
c. Çatışma çözümü: Kişinin anlaşmazlıkları müzakere ederek ve uzlaşarak çözüme yönelmesidir.
d. İşbirliği: Kişinin başka insanlarla ortak amaçlar doğrultusunda işbirliği yapmaktan zevk duymasıdır.
e. Ekip çalışmasına yatkınlık: Kişinin bir grupla birlikte olduğu zaman ortak amaçlar doğrultusunda sinerji yaratacak bir çalışmaya girebilmesidir.
f. Liderlik: Kişinin başka insanları ikna etmesi, ilham vermesi, heyecan yaratması ve harekete geçirmesidir.
g. İlişki kurmak: Kişinin sosyal, aile ve iş çevresinde anlamlı ve doyumlu ilişkiler kurması, gündelik ilişkilerde insanlarla ilişki kurmak ve geliştirmek konusunda zorluk çekmemesidir.
h. Gücün farkında olmak: Kişinin içinde bulunduğu çevredeki güç sahipleriyle ilişkisini sağlıklı biçimde düzenlemesidir. Gereken durumlarda uyum göstererek, karşı çıkılması gereken durumlarda ise, mücadelenin stratejik bir temelde sürdürülmesidir.
Bu özellikler işletme literatüründe yumuşak beceriler (soft skills); planlama, karar verme, organize etme gibi beceriler ise sert beceriler (hard skills) olarak tanımlanır.