Yazarı : Alvin TOFFLER Yayınevi : İlgi Yayıncılık Baskı : İstanbul /
1989 / 203 shf.
---------------------------------------------------------------------
GIRIS:

DINAZOR SIRKETLER MUZESI:

Kitabin konusu, amaclarini yeniden belirlemek ve kendilerini yeniden
duzenlemek ihtiyaciyla karsilasan sirketlerdir. Is dunyasinda
sirketlerin bazilari daha simdiden kurtarilamama tehlikesiyle karsi
karsiya bulunuyor. Bunlara dinazorlasmis sirketler deniyor. Uyum
kabiliyeti olmayan bu sirketlerin pekcogu yuzyilin sonuna kadar
kaybolup gideceklerdir.

Sirketlerin cogu 1955-1970 yillari arasinda kesintisiz ve duzenli
bir buyume gosterdi. Fakat bu zamandan sonra olaylar alisilan ve
tahmin edilen bir sekilde degil, giderek surprizlrle dolu ve
alisilmadik bir tarzda gelisti. Iste bu durumda sirketlerin bu
degisime uyum saglamasi sorunu ortaya cikti. Yoneticilerin
sirketlerini bu degisimlere uydurabilmeleri icin alisilmamis
yontemler kullanmalarini zorunlu kildi.

Nasil sanayi devrimi, feodal toplum kurumlarini tehdit edip sonunda
degistirdi ise yazarin "super sanayi" diye adlandirdigi bu yeni
donem gunumuzun temel kurumlarini tehdit etmektedir. Hicbir sey
dunku basarilarin sarhoslugundan daha tehlikeli olamaz. Bugun en
buyuk endustri kuruluslarinda her iki yilda bir buyuk organizasyon
degisIkliklerine gidiliyor.

Bu degisim suresinde ABO ve dunya sanayi tarihinde hicbir sirket
ATT'nin gecirdigi kadar sIkintili bir yeniden duzenlenme sureci
gecirmemistir. Butun degisim sorunlari, ATT orneginden yola
cikilarak incelenmektedir.

1968 yilinda Toffler'e rapor hazirlamasi onerilir. Toffler, sirkette
unvanina bakmaksizin herkes ile gorusur. Sonunda raporu hazirlar.
Fakat onerileri cok aykiri bulunur. Raporda ATT'nin kendisine bagli
bulunan sirketler uzerindeki denetimini azaltmasi ve sirketin hizmet
alaninin daraltilmasi onerilir. ATT kendi malzemelerini ureten
bircok yan sirketten olusuyordu. Bunlardan sadece biri Western
Electric firmasiydi. Dolayisiyla ATT kendi malzemelerini bile ureten
cok kapsamli bir sirketti.

Buyuk kuruluslar kural olarak yalnizca belli on kosullar olustugunda
onemli boyutta degisIklige ugrarlar. Ikinci olarak, kurulusta
calisanlarin varolan duzene karsi olan hosnutsuzlarin acikca
gorulmesi gerekir. Ayrica zihinde canlandirilmis bir modelin
gelistirilmesi gerekir. Bu uc oge ATT orneginde bulunmaktaydi.

DegisIkligi bildiren haberler tumuyle acidir. Sirketler temel
ilkelerini acimasizca gozden gecirmeli ve onlari gozden cikarmaya
hazir olmalidir. Aksi halde dinazorlasmis sirketler muzesinde teshir
edilmeleri icten bile degildir.

BOLUM.1:

SUNUS

A.B.D.'nin gelecek 20 yilda 200 yillik tarihinde karsilastigindan
daha derin sorunlara katlanmak zorunda kalacagi uzmanlarca tahmin
ediliyor. (1970) Tarimdan sanayilesmeye dogru gecisi tamamlayan
A.B.D. yeni bir doneme giriyor.

Super sanayilesme

Super sanayilesme daha ileri bir teknoloji, tamamen farkli
organizasyon yontemleri ve gercegin yeni yontemlerlel sinanmasi
temeline oturacaktir. Kuskusuz bu durum yeni bir sirket turu
olusturacaktir. ATT'nin karsi karsiya kaldigi hedef, bir super
sanayi kurulusunu tanimlama ve bunu kendi icinde gerceklestirme
amacidir. Bu rapor ATT'nin sorunlarinin bir butun olarak ele
allinmasini savunuyor. Ayrica ATT'nin sorunlari daha buyuk sosyal
degisIklerin belirtileridir. Bu donemde borsalar, uviversiteler,
sehirler yeniden yapilanmaya gitmektedirler.

ATT'nin bu super sanayilesme surecinden cok etkilenmesinin sebepleri
sunlardir.

1)ATT super sanayi sisteminin dayandigi ileri teknolojinin
kaynagidir.

2)ATT'nin enformasyon alaninda hizmet vermesi bu yenilikte ona
merkezi bir konum saglamistir.

3)ATT'nin ozel rolu, saldirilara diger belli basli sirketlerde daha
acik olmasindan kaynaklanmaktadir.

4)Dunyanin en buyuk sirketlerinde bir olmasi nedeniyle @.T.T. ozel
bir konuma sahiptir.

BOLUM 2:

THEODORE VAIL'IN VARSAYIMLARI:

ATT hic kuskusuz tarihin en buyuk sirketlerinden biridir ve sanayi
aginda ortaya cikmistir. Theodore Vail ve ATT'nin diger kuruculari,
donemin toplumsal cevresini iyi anlamalari ve sanayi sisteminin
nereye gittigini gormeleri neticesinde ATT basariya ulasti. Vail'in
varsayimlari:

1)Cogu insan icin son amac ekonomik basaridir. Bu nedenle insanlari
bir amaca yoneltmenin yontemi ekonomik odullendirmedir.

2)Bir sirket ne kadar buyukse, o kadar guclu ve karli olur.

3)Toprak disinda emek, hammadde ve sermaye uretimin en onemli
ogeleridir.

77 4)Standartlastirilmis mal uretimi, her urunun birbirinden farkli
oldugu elle uretimden daha iyidir.

5)En verimli sirket sIki bir burokrasinin oldugu sirkettir. Bu yapi
standardlastirilmis kararlarin uretebilecegi bir organizasyon
aracidir.

6)Teknolojik gelisme, uretimin standardlastirilmasina yerdim eder ve
ilerlemeyi saglar.

7)Insanlarin gorevi basit, tekrarlanabilen ve standardlastirilmis
mitelikte olmalidir.

Boylece ATT'nin gelisme doneminde temel hedef standardlastirma
dusturuydu. 1900-1950 arasinda sirketin ilkesi suydu: "Tek dusunce,
tek sistem, evrensel hizmet." Bu ilke sirketi bir hedefe
goturdu. "Piyasanin doyurulmasi" 1940'da Amerikan evlerinin %
40'indan biraz azinda telefon bulunuyordu. Ama bu donemde buyun
sirketlerin urettikleri mal tek turden ibaretti. Mesela ATT siyah
telefon uretiyordu. Ayni zamanda uretim, dagitim, servis sistemleri
ve orgut bicimleri de standardlastirilmisti.

BOLUM 3:

PEMBE PRENSES POLITIKASI (1950-1970):

1960'lara dogru yasam bicimi, dusunce, giyim kusam ve tuketim
ihtiyaclarinda farklilasmalar oldu. Sirketler daha farkli tip,
boyut, renk ve modellerle piyasaya girdiler. Sirketler piyasaya
dikey nufuz etmekten ayrilip yatay olarak nufuz etmeye basladilar.
Hizmetler cogaltildi ve cesitlendirildi. Buna pembe prenses
politikasi deniyor.

ATT 1954'de ilk renkli telefonlari uretti. 8 ayri renkte
uretiliyordu. 1970'lerde ATT yaklasIk 250 bin farkli hizmet vermeye
basliyor. ATT standarlasmis buyuk capta seri uretimden, istek
uzerine yapilan ozel bir cesit uretime dogri uzanan kayiyor. Boylece
ATT sanayi sirketi olmaktan cikarak bir super sanayi sirketi haline
donusmektedir.

BOLUM 4:

SUPER SANAYILESMIS ILETISIM PIYASASI:

1970'lere gelindiginde iletisim piyasasi birbirinden farkli
hizmetler ve urunler sunan, kendilerini karmasIk ve gecici
bicimkerde tanimlayan cok sayida sirket tarafindan kesin olarak
bolunmustu. Bu durumda olaylar soyle gelisti:

1)Sirketlerin sayisi hizla artiyor.

2)Farkli urunlerin sayisi daha hizli bir bicimde tirmanmaktaydi.

3)Sirketler apasindaki iliskiler duzenli bir sekilde gelisiyordu.

4)Sirketler arasindaki islevsel bolunme gittikce birbirine daha cok
karismaktaydi.

5)ATT'nin egemenligine meydan okunuyordu.

Bu donemde her alanda standardlasma azalma yoluna girmistir.
Terminal donanimlarinda, haber aktarma kolayliklarindaki
standarlasmanin azaltilmasi, haber olusumunda standartlasmanin
azalmasi, sosyal bakis acisindaki standardlasmanin azalmasi bu
donemde gelisen olaylardir. Buyun bu alanlarda cesitlenme goze
carpmaktadir. 1950'de A.B.D.' de erkek nufusun ortalama yillik
geliri 2.831$ iken 1969'da bu miktar 7.659$ oldu. Bu da insanlarin
temel ihtiyaclarinin disinda birtakim luks mallara talebini
yukseltti. Bir ulkede refah arttikca, ihtiyaclarin boyutu da
genisler. Bu koklu degisim, yalnizca birkac "temel" ihtiyaci
karsilamaya gore duzenlenmis bir ekonomide, sonsuz sayida
farkli "ruhi" ihtiyaclari uretmeye yonelen baska bir ekonomiye
gecisi yansitmaktadir. Ihtiyaclardaki standardligin azaltilmasinda
egitimin de katkisi vardir. Egitim duzeyinin yukselmesiyle,
tuketiciler ayni insanlarin baska zaman ve yerlerde nasil
yasadiklari konusunda daha fazla bilgi edidiler.

Ama butun bu ogelerin hepsi teknolojinin dogasindaki devrimsel
degisIkligin yaninda onemsiz kalmaktadir. Super sanayilesme
standardlasmayi ortadan kaldirdi.

BOLUM 5:

SURPRIZLERIN YONETIMI:

ATT Amerika'da yeniligi en fazla dusunen sirketlerden biridir.

1960'larda ATT eski urunleri tekrar tekrar uretmek yerine artan
oranda yeni urun ve hizmetlerin tanitimina giristi.

"Yenilik orani" bir sistemdeki "yenilesmeyi" yansitir. Bu, yeninin
eskiye oranidir. Ornegin, eger bir sirket yeni bir urunun yaninda
dokuz eski urun satiyorsa yenilik oraninin 1/9 oldugu soylenir.

Herhangi bir sirketin faaliyet hayatinda yenilik oranlarinin cok
yuksek oldugu donemler vardir. Son yillarda ise ATT'deki yenilik
orani hizli bir bicimde artti. Urunlerdeki yenilik oranini
yukseltmek icin genellikle teknolojideki yenilik oranini da
yukseltmek gerekebilir. ATT icin teknoloji yenilemek cok pahaliya
mal olacaktir. Cunku ATT baska sirketler gibi, malzemeyi disaridan
alip uretim yapan bir firma olmadigi ve malzemesini kendi urettigi
icin teknoloji yenilemenin tum alt birimleri de kapsayacagi icin cok
pahalidir. Ayrica ATT urettigi mala uygun hizmet sebekesini kendisi
kurmak zorundadir. (Bir otombil ureticisinin karayolu yapmak zorunda
olmasi gibi bir durumu vardir.) Bundan dolayi ATT urunlerini, uretim
teknolojisini ve sebekelerini yenilemek durumundadir.

Bunlardan ayri olarak dis dunyada da bazi degisIklikler oldu. Bunlar
bilgisayar ve yan donanimini ureten sirketler, kablolu TV
isletmecileri, mikrodalga donanimi ureticiler vb. Sirketleri ortaya
cikmasidir. Ayrica tuketiciyi koruyucu yeni akimin ortaya cikmasi
sirketlere baski unsuru teskil etmektedir.

BOLUM 6:

BIR SUPER SANAYILESME MODELI:

Sanayi caginda fabrika insanlarin yasamlarini sekillendiriyordu ve
insanlar uyku ve uyaniklik saatlerini fabrikalara gore belirliyordu.
Ayrica diger kurumlar da giderek fabrikalara benziyorlardi. Bugun
iki sey bu yapiyi degistirmektedir.

1)Kentler ana uretim merkezi olmaktan cikmakta

2)Fabrikalar yegane uretim araclari olma islevini kaybetmektedir..
Cunku makinelerin yogun oldugu ekonomik duzenden bilgi yogun bir
duzene dogru kayiyor.

Fabrikalardan standard urunler uretmesi bekleniyordu. Burokrasi de
standart kararlarin uretimine yarayan bir makine olarak
kullaniliyordu. Burokrasi sanayi caginin en belirgin organizasyon
modeli haline gelmisti. Ama super sanayi toplumunda burokrasi
yerini "adhokrasiye" birkacaktir. Bu sistemde duruma gore gelip
gecici olan is birimleri arasinda gerekli baglanti kurulur ve
organizasyon icinde birlik saglanmaya calisilir. Gelecekte is
adamlari kurallara degil (sanayi caginda oldugu gibi) kosullara
uyacaktir.

Sanayilesmis ulkelerde, guc baskentlerde yogunlasmistir. Ama bu
donemde guc diger bolgelere de kayma egilimindedir. Ayrica bu
donemde insanlar maddi degerlerden cok ekonomi otesi degerlere
sahiptir.