Yazar : Suat KARABULUT Yayınevi : Araştırma Koordinasyon Merkezi
Baskı : İstanbul /1996 / 180

BOLUM I

YONETIM VE YONETICILER

Sirket Elemanlarinin Uyumu:

Iki calisaniniz anlasamiyorsa, baristirma rolunde yoneticiler
genelde tereddutde kalirlar. Cunku; sonunda kavgaci iki taraftan
biri sahip oldugu degeri mutlaka kaybedecektir ve kazanan ise her
zaman hakli anlamina gelemeyecektir. Ilk olarak problemi kendi
aralarinda cozmeleri beklenir fakat cozemezlerse ve yoneticinin
hakemligine basvururlarsa yonetici sunlari dikkate almalidir:

a-Acaba bu uyusmazlik kisisel mi yoksa mesleki mi? Iki farkli iscime
de ayni sartlari saglasam onlar da tartismaya baslayacaklar mi? Eger
cevap evet ise anlarim ki anlasmazlik meslekidir ve olaya mudahale
ederim.

b-Uyusmazlik icinde bulunan sahislarin sirkette sahip olduklari
rutbeyi de goz onune alirim. Cogunlukla rutbe veya makam sorunun
kalbinde yatar. Eger gerginlik esitlerin sorunu olarak gorulurse
cozum kolaydir. Her iki tarafi dinler ve bundan sonra surekli size
rapor vermelerini soyler ve birbirleriyle hesaplasmamalarini
soylersiniz. Fakat gerginlik farkli rutbede bulunan yoneticiler
arasinda ise cozum oldukca zordur. Kavga rutbeli bir yonetici ile
kabiliyetli ve caliskan, mevki ve kidemce kucuk olan bir calisan
arasinda ise cogunlukla nedeni kidemsiz calisanin haksizligi
degildir. Karar vermek Slomon benzeri bir bilgelik ister. Cogunlukla
ust duzey yoneticilerinin tamamen yanlis yonde hareket ettiklerinden
emin olsam bile kendi bildikleri sekilde davranmalarina izin
veririm. Yoneticinin gercegi gorerek kendini duzeltmesini saglamak
zamanimi ve parami alir ama onun sahip oldugu otoriteyi de
sarsmazdim.

ISE YENI ALMALARDA YAPILABILECEK EN BUYUK HATA

`Ise yeni alinacak personel konusunda yapilabilecek en buyuk hata
sizden daha zeki olmasidir' sozunun kisisel korunum ifade ettigi
aciktir. Bu konu bir ornekle aciklanabilir. Bir sirket yoneticisi
direktorleriyle yapacagi toplantidan evvel hepsinin onune Rus tahta
oyuncak bebeklerden koyar.

Geldiklerinde direktorlere: `Iste siz busunuz' der ve bebeklerin
icini actirir. Actikca icinden daha kucuk bebekler cikar. En
sonundakinin icinden bir not cikar ve notta su yazilidir: `Eger
devamli olarak sizden daha kucuk insanlari ise alirsaniz bizler bir
sure sonra cucelerin sirketi oluruz, diger taraftan eger sizler
devamli olarak bizden daha buyuk insanlari ise alirsaniz bizler
devlerin sirketi durumuna geliriz'.

BIRIMLERI DOLASARAK YONETIM

Bu dusuncenin temelinde yatan incelik, bas yoneticilerin kendi hayal
dunyalarindan siyrilarak emrindekileri tekrar kesfetmektir. Fakat
sunlara dikkat edilmelidir:

a-Gercek isinizi aksatarak vaktinizin buyuk kismini dolasmaya
ayirmayiniz.

b-Dolasirken konusmaniz gereken calisanlarla sohbet etmemelisiniz.

CALISMA ARKADASLARINIZA, BIRIMLERINIZE TELEFON EDIN

Zamanlamasi iyi yapilmis bir telefon gorusmesi buyuk bir yonetim
araci, insanlari davranisa yonelten bir guc, calisanlarin vermekten
kacindiklari sorulara cevap ve basit olarak onlarin henuz
unutmadiklarini ogrenmektir.

Duzenli olarak telefonla aranan yoneticiler de yapmakta olduklari
islerin kontrolu sIk yapildigindan daha dikkatli calisirlar.

YONETICI VERIMLILIGI VE YETKI DEVRI

Yonetici, yonetim kavramiyla ozdeslestigi oranda calisanlarin
destegini bulacaktir. Yoneticinin basarisi ve verimliligi yonetimin
ve orgutun verimliligini etkileyecektir.

Bir yoneticinin verimliligi verdigi kararlarin sayisi, isabet
derecesi, politika olusturma ve planlamayi eyleme donusturme
yetenegi, calisanlari yonlendirmede basarisi, insan iliskilerinin
duzeyi, denetim gucu ve kendini gelistirme becerisi ile olculur.

Yoneticilerin verimliligini olumsuz yonde etkileyen faktorler:

a-Ayrintilarla ugrasmak

b-Acil islerin coklugu

c-Astlarin gorevini bizzat yapmak

d-Ast konumundaki yoneticilerin inisiyatif sahibi olamamalari

e-Ic iletisimde kopukluk ve bilgi akisinda yetersizlik.

Butun bu olumsuz faktorler yetki devretmemekten kaynaklaniyor. Yetki
devrinin gerceklestirilmemis olmasi, yoneticilerin,

a-Ayrintilara bogulmasina

b-Politika olusturma ve planlamaya zaman ayiramamasina

c-Egitim ve arastirma hizmetlerinden yararlanamamalarina

d-Kendilerini gelistirememelerine

e-Yipranma ve yetersizlesme ile karsi karsiya kalmalarina neden
olur.

Isletmelerin sorunlarinin bircogu yoneticiden kaynaklanmaktadir.
Yonetimden kaynaklanan sorunlar ve yonetimde yetersizlesme arttikca
islemlerde merkezilesme egitimi de artmaktadir. Yonetimde bosluk ve
belirsizlik, sonunda `basamak atlama' egilimine neden olur.

YONETICILERDE BULUNMASI GEREKEN ON VASIF

(Onem sirasina gore):

1-Organize etme

2-Sorumluluk

3-Davranislarinda tutarli olma

4-Risk alabilme

5-Sorun cozme yetenegi

6-Ekip calismasinin olusturulmasi

7-Zamani iyi kullanma

8-Kendini gelistirme

9-Ikna yetenegi

10-Hizli karar alma.

BOLUM II

ZAMAN YONETIMI

`Insan vardir, zamani kendi hesabina yontar.

Insan vardir bir omur boyu zaman onu yontar'.

M.A.Sahin

`Bir yonetici, maddi kaynaklara verdigi onemi zamana vermezse
basarili olamaz'.

Roosevelt

Profesyonel calisma yapan herkes zamanini akillica kullanmak ve
planlamak zorundadir, cunku zaman tasarruf edilemeyen bir kaynaktir.
Zaman yasamdir, geri donulmesi ve yerinin doldurulmasi olanaksizdir.
Ayrica zamani istesek de istemesek de harcamak zorundayiz.

YONETICILERIN YAPTIGI ISLER

a-Kritik isler: Ertelenmemesi, sorun ciktiginda aninda cozulmesi
gereken isler

b-Ajanda Isler: Belirli bir zamana kadar bitirilmesi gereken isler.
Kritik islerden farki, zamani yoneticinin belirlemesidir.

c-Planlanmasi gereken isler: Zaman sinirlamasi olmayan uzun donemli
planlar.

d-Gunluk isler: Periyodik olarak yapilmasi gereken yazismalar vs..

e-Ozel isler: Ziyaretler, telefon, cay ve kahve icin kritik konumuna
gecer ve zaman oldurucu olur.

ZAMAN TUZAKLARI

Alman yoneticilerden, universite rektorlerinden, Kanada'li
subaylardan ve kilise rahiplerinden olusan dort grup meslek sahibine
zaman kaybina neden olan etkenleri sormuslar ve her birinin kendine
has kayip sebepleri olmasina ragmen belli noktalarda muttefikler.
Bunlari soylece siralayabiliriz:

*Suruncemede birakilan isler

*Telefon gorusmeleri

*Zamani planlamama

*Ziyaretciler

*Onceliklerin yoklugu

*Gereksiz toplantilar

*Cay, kahve molalari

*Hayir diyememe

*Fazla konusma

*Yetki devretmeme...

Butun bunlardan su sonuc cikar; `Zaman yonetiminin temeli, kendini
yonetebilmektir'.

ZAMANI YONETEBILMEK

*Zamani kullanmada; Yararsiz aliskanliklari terk etme, basit
yontemlerle isi kolaylastirma, iki ya da uc isi bir arada yapmayi
ogrenme onemli yer tutar.

*Oncelikle zaman butcesinin iyi ayarlanmasi gerekir. Saat, gun,
hafta, ay, yil, donem, omur evreleri mustakillen ve genel olarak
degerlendirilmeli.

*Basarili bir insanin okumaya, ogrenmeye ve calismaya oldugu kadar
eglenceye ve dinlenmeye de bos vakti vardir.

*Gunleri uzatmanin en iyi yolu gecelerimizden bir kac saat
calmaktir.

*Kalp krizi gecirip is yerinizde en fazla 4 saat calisma
mecburiyetinde kalirsaniz hangi tur isleri tercih ederdiniz.
Herhalde en hayati isleri en az zamanda yapmaya calisir, zamaninizin
kiymetini cok iyi anlardiniz. Ayni hassasiyeti omrun butun
basamaklarinda da gostermeli degil miyiz?

*Bu arada gunun isleri planlanmalidir. Hedef olarak yapilacaklar
listenizi hazirlamalisiniz.

*Isleri parcalara ayirmali elinizde olan imkanlarla yola cikip,
kendi kendinize basinc olusturmalisiniz. Is bitiminde de kendinizi
odullendiriniz.

*Erteleme size sayisiz dakikalara, saatlere, gunlere mal olabilir.
Isin ustune gidildi mi is kolaylasir.

*Gunleri 15'er dakikalik bolumlere ayirip zaman kaybettirici
mesguliyetleri asgariye indirmelisiniz.

*Yapacaginiz isi netce tanimlarsaniz yogunlugunuzu o ise
verebilirsiniz.

*Gunun sabah saatleri, hafta baslari en zor, en buyuk isleri yapmaya
daha elverislidir.

*En onemli isleri en uretken saatlerde yapmali, verimli oldugunuz
saatleri en iyi kullanmalisiniz.

*Hizli okumayi becerin

*Bircok insanin mukerrer defa deneyerek ogrendigi seylere,
kestirmeden ulasmaya calisin. `Tekerlegi yeniden kesfetmeyin'

*Belleginiz kas gibidir, calistirmazsaniz zayiflar, surekli
kullanirsaniz. guclenir.

*Ugrasiniz sizi yormus ise ugrasi alaninizi kaydirin.

*Uykuya az zaman ayirin, Hergun ayni zamanda uyanin. Dunyadaki
basarili insanlar alti saatten az uyurlar.

*Ogle yemegi sonrasi kisa bir uyku uc saatlik gece uykusuna
bedeldir.

Bu konu ile ilgili olarak Peygamber Efendimiz (s.a.v.) soyle
buyurmaktadir:'Iki sey vardir, insanlarin cogu onun degerini
bilmezler: Sihhat ve bos vakit'.

BOLUM III

TOPLANTI YONETIMI, TOPLANTI YONERGESI

1.Ust Yonetim Toplantilari: Genel mudurlerin haftada iki kez genel
mudur yardimcilariyla ve gerekirse daha alt kademedeki idarecilerle
yaptigi toplantilar. Bunlar periyodik olarak haftalik, aylik ve uc
aylik olur.

2.Koordinasyon toplantilari: Genel mudur yardimcilarinin, mudurlerle
ve sefleriyle yaptigi toplantilar. Haftada bir yapilir.

3.Mudur Toplantilari: Mudurlerin sefleri ve gerekli gordugu
personelle yaptigi toplantilar. Onbes gunde bir veya ayda bir
yapilir.

TOPLANTILARLA ILGILI YANLIS ONYARGILAR

1.Baskan, toplantinin basarisindan sorumlu tek kisidir. Bu yargi ile
uyeler kendilerini sorumluluk kapsami disinda tutarlar. Halbuki
toplantinin basarisi, ortak sorumluluga baglidir.

2.Toplantinin basarisi icin baskanin sIki denetimi zorunludur. Bu
tur toplantilarda bir cok orijinal dusunce gelisemez ve aciklanamaz.

3.Uyeler her konuda karara katilmalidir. Bu yargi yanlistir.
Alinacak kararin uygulama sonuclarindan emin olmayan uyeler karara
katilmayacaklardir.

4.Herkes olculu ve saygili olursa toplanti daha verimli ve basarili
olur. Bu yarginin alternatifi saygisizlik degildir. Bu yargi guclu
duygulari, dusunceleri ve kisilikleri baski altinda tutar.

5.Toplanti yoneticisi herkesle iyi iliskilere girer ve her dusunceyi
esit desteklemek yolunda gelistirirse bu tavir toplantiyi gereginden
cok uzatacaktir.

VERIMSIZ TOPLANTILAR

1.Amacsiz ya da amaci belli olmayan toplantilar: Hangi konuda karar
alinacagi hangi soruna cozum bulunacaginin bilinmedigi
toplantilardir.

2.Gundemsiz ya da gundemi iyi belirlenmemis toplantilar: Gundemsiz
ya da bitirilemeyecek kadar uzun gundemi olan toplantilardir.

3.Toplantiya gereginden cok kisinin katilmasi: Toplantinin gundemi,
katilacaklari belirler. `A' sorunu varsa, toplantiya `A' sorunuyla
ilgili ve cozume katkida bulunabilecek olan kisiler katilmalidir.

4.Hazirliksiz gelen uyeler: Bu tur katilimlarin oldugu
toplantilardan sonuc cikmaz.

5.Zamanlamasi isabetsiz toplantilar: Toplantinin baslama saati
isletmenin ozelligine uygun olmalidir. Ayrica gudulenme amacli bir
toplanti, bayram tatili oncesinde ya da izin aylari oncesinde
yapilmamalidir.

6.Toplanti yonetiminde yetersiz baskan: Baskan toplantinin amacini
belirlemeli, zamaninda baslatip, zamaninda bitirmelidir. Konulara
uygun sureleri ayarlamali, tartismalari olumlu yonde
surukleyebilmelidir. Az konusma ozelligine sahip uyelere en once soz
verilmelidir.

TOPLANTILARDA KIM KIMDIR

1.Dobra Konusanlar: Bunlar fikirlerini dogru sozlulukle ortaya
koyarlar. Aldatma egilimleri veya saklayacaklari konulari yoktur.
Her toplantida degerini koruyan kisilerdir.

2.Mazlumlar: Bu tip insanlar her sey kotuye giderken havanin
yumusamasinda ve sorumluluk kabul etmede cabuk davranirlar. Buradaki
tehlike, bu tip kisilerin sucu cok cabuk kabullenmeleridir.

3.Supheciler: Bunlar kendi fikirlerini kendilerine saklarlar veya
herkes gittikten sonra dusuncelerini sadece patronla paylasirlar

4.Grup liderleri: Bu tip sahislar su sozu soyleyerek iyi bir guce
sahip olmuslardir. `Evet siz haklisiniz. Ben simdiye kadar bu
sekilde dusunmemistim'.

5.Hatipler: Bunlar konusmaya yumusak bir sekilde baslarlar ve yavas
yavas havaya girerler. 15 dakika sonra kulaklarinizin dibinde
saldirmaya devam ederler ve bilginizle alay etmeye baslarlar.
Herkesten fazla calistiklari, sizden fazla kendilerine kabul
ettirmek istedikleri yonunde bir etkilenmeyle karsilasirsiniz.

6.Tartisma taraftarlari: Bunlara gore hersey tartisilabilir. En
guzel yanlari inatci avukatlar gibi dogruyu bulmaya calismalari, en
kotu yanlari ise cok fazla zaman harcamalaridir.

7.Yok ediciler: Bu tip sahislar birinin fikrine, projesine veya
egosuna saldirmadikca rahat edemezler.

8.Uykucular: Toplanti boyunca koltuklarina yaslanirlar, ayaklarini
one dogru uzatirlar ve guzel bir uzun oturus ornegi olustururlar.
Bunlarla sadece koridorlarda veya hic koltuk bulunmayan odalarda
gorusun.

9.Tecrubeliler: Bunlar kendilerini gelistiren ve insanlari yonetme
konusunda yetenegi olan zeki ve bilgili sahsiyetlerdir.

BOLUM IV

STRES

`Pas demiri, stres de insani sessiz sessiz yer bitirir'.F. Gulen
Hocaefendi

Stres, insanlari bunalimli, sIkintili, saldirgan hale getiren
organizmayi zarara sokucu bir illet konumundadir.

Stresli Kisilik Ozellikleri:

1.Asiri hiz ve hareketlilik, yeme, icme, konusma, yurume ve bunun
gibi eylemler oteki insanlara gore oldukca hizlidir.

2.Genel olarak sabirsizdirlar, acelecidirler.

3.Ayni anda iki veya daha cok isi dusunme ya da yapmak da bu
kisilerin ozellikleri arasindadir.

4.Birkac saatlik bir dinlenme ani veya bir tatil bu kisilerde
sucluluk duygusu olusturur.

5.Bu kisiler rekabetten korkmaz ve inatcidirlar.

7.Cevresindeki guzellikler ve ilginc seyler bu tur davranis
biciminin agir bastigi bireyler icin cok anlam tasimazlar ve
hatirlanmazlar.

8.Bu tip insanlar is yasamini, basarilarini ve olaylari surekli
olarak rakamlarla anlatmaya calisir.

9.Bu tip davranis birimi surekli titrek ve sinirli hareketlerle de
cevreye yansir.

10.Gerilim yasamlarinin bir facasidir.

Stresi Azaltma Teknikleri:

Stres, insanin disindaki sartlardan ve icinden dunyaya bakis
biciminden kaynaklanmaktadir.

a-Kendini degistirme: Stresli bir insan iseniz oncelikle hayatinizi,
aliskanliklarinizi gozden geciriniz, degismeye calisiniz.

b-Gevseme cevabi: Stres tepkisi sirasinda beden kimyasinda
degismeler meydana geldigi ve bazi kimyasal maddelerin salgilandigi
bir durum oldugu bilinmektedir. Gercekten gevsemeyi basarmis bir
insanin solunumu derin ve rahat, ve ayaklari sicak ve alni serindir.
Bu durumdaki kaslari gevsemis, hormonal dengesi saglanmis ve beden
metabolizmasi yavaslamistir.

Stres ilaci:

Kadere teslimiyyet icinde tevekkulle yasayan, hayatin yuce rehberi
prensiplerine gore tanzim eden, ruhun ve kalbin ihtiyaclarini ihmal
etmeyen, ic-dis organizmayi hifzi's-sihha olculerinde koruyan
istikamet insanlari icin stres mevzubahis degildir.

Bu tur huzur insanlarin da cile, mesakkat, kafa sancisi, beyin-kalp
hafakanlari, izdirab, Allah korkusu, mes'uliyyetin agir baskisi
belki diger insanlardan daha fazla ruhi sancilar meydana
getirmektedir.

Fakat bunlar tatli bir huzun olarak algilanmis, dermani dertlerin
icinde, zevkleri mukaddes cilelerin arasinda gorup, Yuce Yaratici'ya
teslim olmuslardir.

PsIkologlarin Tavsiyeleri:

*Hedefine dogru giderken asamayacagin engellerle karsilasirsan
umitsizlige kapilma.

*Kendi kabiliyetlerini iyi tanimaya calis, kapasiteni asacak islere
dalma.

*Cevreden baski ve tenkit gordugunde icine atmamaya gayret et.

*Yalniz olmamaya, yalniz kalmamaya ozen goster

*Ayrintilarda bogulma, daima bir seyin en iyisine kavusamaya
bilecegini kabul et, bazen iyi, en iyiden daha iyidir.

*Evham, suphe, tereddutler karsisinda konunun uzerinde durma, olayi
eseleme, bu gibi durumlarda ilgi alanini, mesguliyetlerini,
dusuncelerini degistir.

*Asiri zihin ve beden yorgunlugu surmenaji gelistirir.

*Duzenli uyku ve gerekli gida alimina dikkat et.

*Toplumun her kesimiyle iyi diyaloga gecmeye, sempatik, diyagram
davranislar icerisinde olmaya calis.

*Alvarli Efe Hazretleri'nin dedigi gibi `Umma ki kusmeyesin'
prensibiyle hareket et.

Gunluk ibadetler toplum faydasina olan sosyal faaliyetler, bir
vazife suuruyla aksatilmamali.

*Sikintilarini, dertlerini yakinlarina acmalisin, mutlaka Allah'a
yonelmelisin, O'na icini dokmelisin, O seni dinleyecektir.

*Hayatlarinda mutsuz olan kimseler, bes yildizli isteklerini dort
yildizli kabiliyetleriyle gerceklestirmek isteyen kimselerdir.

*Can sIkici dusuncelerin pencesinden siyrilmanin en tesirli yolu
rahatlatici, huzur verici ugraslara yonelmektir.

Kendin icin, kendi standartlarinizi belirle, iktisat icinde
yasayarak insanlara en az muhtac olacak sekilde hayatini kendin
yonlendir.